Browsing by Author "Akçiçek, Cansu"

Now showing 1 - 1 of 1

Conceptual Framework for Disaster Management with Sustainable Development Goals Perspective
(2025) Akçiçek, Cansu; Çalışkan, Aylin; Öztürkoğlu, Yücel
İnsan hayatı, mal varlığı ve çevre üzerinde yıkıcı etkileri olan afetler dünyanın herhangi bir yerinde, herhangi bir zamanda meydana gelebilir. Depremler, kasırgalar, orman yangınları, seller, tsunamiler, kuraklıklar, salgın hastalıklar, endüstriyel kazalar ve terör saldırıları gibi birçok doğal ya da insan kaynaklı tehlike bu tür felaketlere yol açabilir. Felaketlerin insanlar, topluluklar ve çevre üzerindeki etkilerini en aza indirmek için etkili bir afet yönetimi kritik öneme sahiptir. Mevcut araştırmalar afet direnci (resilience) ve sürdürülebilirliği genellikle birbirinden bağımsız şekilde ele almaktadır. Küresel politika gündemi, özellikle Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA'lar), uzun vadeli dirençlilik ve sürdürülebilirliği teşvik etse de, bu hedeflerin afet sonrası süreçlere entegrasyonu sınırlı kalmaktadır. Bu tez, söz konusu boşluğu doldurma ve daha güçlü, çevresel açıdan bilinçli toplulukların afet sonrası iyileşme süreçlerine rehberlik etme ihtiyacından doğmuştur. Bu çalışma, özellikle doğal afetler ve bu afetlerin ardından gelen iyileşme süreçlerine odaklanmakta olup, afet sonrası eylemleri SKA'larla uyumlu hale getiren özgün bir kavramsal çerçeve geliştirmeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda çok aşamalı bir metodoloji uygulanmıştır. İlk olarak, mevcut araştırma eğilimlerini ortaya koymak, literatürdeki boşlukları tespit etmek ve SKA entegrasyonunun kapsamını incelemek amacıyla kapsamlı bir literatür taraması ve içerik analizi gerçekleştirilmiştir. Ardından, literatürde belirlenen göstergelere dayalı bir anket geliştirilmiş ve veri toplanmıştır. Sürdürülebilir afet yönetimi kapsamındaki temel faktörleri ortaya çıkarmak amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmış ve dört temel sürdürülebilirlik boyutu belirlenmiştir: Yaşamı Sürdürme, Çevresel Koruma, Yönetişim ve Güvenlik ile Eğitim ve Sosyal Destek. Literatürde afet sonrası eylemleri sürdürülebilirlik perspektifinden değerlendiren geçerli bir ölçek bulunmadığından, bu araştırma kapsamında yeni bir ölçek geliştirilmiştir. Sonrasında, her bir faktör altındaki eylemlerin gerçek hayattaki uygulanabilirliğini uzman görüşleriyle değerlendirmek amacıyla bir odak grup çalışması gerçekleştirilmiş ve önem-uygulanabilirlik matrisi oluşturulmuştur. Son aşamada ise, ulusal ve yerel karar vericilere, sivil toplum kuruluşlarına ve araştırmacılara afet sonrası planlamada sürdürülebilir eylemlere öncelik vermelerinde yol gösterecek stratejik bir yol haritası geliştirilmiştir. Genel olarak bu tez, afet sonrası iyileşme çabalarını Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları ile bütünleştiren bir çerçeve sunarak hem kuramsal hem de pratik katkılar sağlamaktadır. Sosyal, çevresel ve ekonomik olmak üzere sürdürülebilirliğin üç temel boyutunu kapsamakla kalmayıp, aynı zamanda afet yönetimi açısından özel öneme sahip yeni boyutlar da ortaya koymuştur. Mevcut afet sonrası iyileşme uygulamalarında en fazla ve en az entegre edilen SKA'ları belirleyerek, uzun vadeli toplumsal dirençliliğin inşasında kritik öneme sahip olan ancak yeterince temsil edilmeyen SKA 4 (Nitelikli Eğitim), SKA 10 (Eşitsizliklerin Azaltılması) ve SKA 16 (Barış, Adalet ve Güçlü Kurumlar) gibi hedeflere daha fazla önem verilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda tez, afet sonrası eylemlerin sürdürülebilirlik temelli değerlendirilmesine yönelik teorik bir boşluğu doldurmanın yanı sıra, karar vericilere yönelik stratejik yol haritaları sunarak daha kapsayıcı ve geleceğe dönük bir sürdürülebilir afet iyileştirme yaklaşımı geliştirmektedir. Anahtar Kelimeler: doğal afetler, afet yönetimi, sürdürülebilirlik, sürdürülebilir kalkınma hedefleri, afet sonrası, keşfedici faktör analizi, odak grup, ölçek geliştirme