Browsing by Author "Kurt, Yaren"

Now showing 1 - 1 of 1

Kamusal bir iç mekânın evrensel tasarım ilkeleri kapsamında analizi (ETİ): Kızlarağası Hanı örneği, İzmir
(2023) Kurt, Yaren; Özçelik, Eda Paykoç
Tarihi hanlar, bulundukları beldenin ticari faaliyetini, mimari özelliklerini ve sosyal yaşamını yansıtması bakımından önemli anıtsal kamusal yapılardır. Bu nedenle tarihsel-bilimsel çalışmalarda kullanılmak üzere korunması, toplumların kökenlerini ve gelişimini anlamak, sosyal sürdürülebilirliğin sağlanması ve korunma ihtiyacının farkına varmak için çağdaş yaşamla bütünleştirilmelidir. Kültürel ve doğal mirasın korunmasına ilişkin uluslararası belgelerde tarihi yapıların kullanıcı ile bir bütün olarak değerlendirilmesi vurgulansa da yaşlı, çocuk, engelli gibi farklı kullanıcı profillerinin ihtiyaçları tarihi yapıların restorasyon projelerinin önceliği olmadığı gözlenmektedir. Türkiye'de Evrensel Tasarım İlkeleri çözümlerinin yasal prosedür ve standartlarda tanımlı olmasına rağmen uygulamada yetersiz kaldığı görülmektedir. Restore edilen bazı Kemeraltı hanları bu soruna örnek teşkil etmekte ve uygulamada yaşlılar, engelliler ve çocuklar için Evrensel Tasarım İlkelerinin (UDP) gerisinde kalmaktadır. Tezin amacı, Kemeraltı'nda bulunan ve 2020 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alınan, restore edilmiş bir kamusal iç mekân örneği olan Kızlarağası Hanı'nın, evrensel tasarım ilkeleri ve farklı kullanıcı profillerine uygunluğunun incelenmesidir. Kızlarağası Hanı'nın örnek olay seçilmesi; tarihi, kültürel, ticari ve sosyal faaliyetlerde hayati bir rol oynamaya devam etmesi, dükkân sayısı ve çeşitliliği ile geçmişten günümüze tüm farklı kullanıcı profilleri tarafından kullanılan yoğun bir sirkülasyona sahip bir çekim noktası olması, sosyal etkileşimleri teşvik etmek için önemli bir buluşma noktası olması ve hanın kendisine özgün mimari özelliklere sahip olmasından dolayıdır. Ayrıca, çalışmanın odak noktasının bir parçası olarak, seçilen yapı ile tarihi yapıların restorasyonunda Evrensel Tasarım ilkelerinin önemi konusunda alanda yetersiz olan araştırmalara farkındalık getirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın kapsamı, tarihi Kızlarağası Hanı'nın UDP aracılığıyla çocuklar, yaşlılar ve engelliler tarafından günlük kullanım üzerindeki etkisini araştırmak ve çalışma alanını geliştirmek için bu araştırmada incelenen kolaylaştırıcıları ve sınırları ayırt etmektir. Tezin yöntemi olarak, vaka alanının mimari ve iç mekân özellikleri yerinde gözlem, yarı yapılandırılmış görüşmeler, anket, fotoğraflama ve arşiv taraması yoluyla analiz edilmiştir. Dükkân sahipleri, dükkân çalışanları, dışarıdan mal getiren esnaflar, müşteriler ve diğer/ ziyaretçilerden oluşan 50 gönüllü katılımcı ile yüz yüze anketler ve yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen bulgular, hanın erişilebilirlik, mekânsal düzenleme ve dolaşım, malzemeler, mobilyalar, aydınlatma (doğal ve yapay), akustik kontrol, açıklıklar (pencereler, kapılar), seviye farkları, yol gösterici unsurlar, renkler ve logolar gibi konularda mekânsal çözümlerin ve uygun tasarımların eksikliği nedeniyle tüm kullanıcı profilleri tarafından deneyimlenemeyeceğini göstermektedir. Çalışmanın özgün katkısı, yenilenmiş/restore edilmiş ve yenilenecek/restore edilecek kamusal iç mekânların kalitesinin iyileştirilmesi için Evrensel Tasarım İlkeleri'ne uygunluk ve kullanılabilirlik açısından farklı kullanıcı profilleri için bütüncül bir yaklaşım sunarak mevcut literatüre katkı sağlamaktır. Ayrıca, bu çalışma tarihi yapıların hem analizi hem de belgelenmesi açısından da literatüre katkı sağlayacaktır.