Katkı payı alacağı ve değer artış payı alacağı

Abstract

Evlilik iki yetişkin bireyin birlikte yaşama arzusu ile kanunların yetkili kıldığı memur önünde beyanda bulunarak gerçekleştirdikleri bir Medeni Hukuk işlemidir. Güven ilişkisi üzerine kurulu evlilikte eşlerin kendilerine ait malvarlığı değerinden diğer eşin malvarlığına katkıda bulunması ya da malvarlığı için emek sarf etmesi olağan durumlardır. Ancak evliliğin boşanma, butlan, ölüm gibi hayatın içinden sebeplerle sona ermesi de yaşamın bir gerçeğidir. Bu durumlar evliliği sonlandırdığı gibi eşler arasındaki mal rejimini de sona erdirir. Bu sebeplere ek hâkim kararı ile mal ayrılığına geçiş ve eşlerin aralarında anlaşarak başka bir rejim seçmeleri de mal rejimini sona erdiren ve tasfiye sonucu doğuran sebeplerdir. Eşlerin evlilik süresince ortak bir yaşam idamesi amacıyla birbirlerinin malvarlığı değerine yaptıkları birtakım katkılar rejimin tasfiyesi ile birlikte hakkaniyet gereği diğer eşten istenilebilmektedir. 743 sayılı Kanunda yasal bir zemini olmamakla birlikte Borçlar Kanunu hükümleri dayanak yapılarak Yargıtay içtihatlarıyla 1990'lı yıllardan itibaren bu tür katkılar 'Katkı Payı Alacağı' yahut 'Denkleştirme Tazminatı' adı altında mal rejiminin sona ermesi üzerine diğer eşten talep edilebilmekteydi. 01.01.2002 tarihinde değişen Türk Medeni Kanun'u ile bu tür katkıların talep edilebilmesi içtihatlardan birtakım farklılıklar göstererek yasal zemine oturtulmuştur. 4721 sayılı yeni kanunda bu alacak hakkı için kullanılan kavram 'Değer Artış Payı Alacağı'dır. 01.01.2002 öncesi evliliklere 4721 sayılı Kanunun yürürlük kanunu gereğince 4721 sayılı Kanun hükümleri uygulanamayacağından bu tarihten önce yapılmış ancak rejimin tasfiyesinin günümüzde gerçekleştiği evliliklere uygulanması gerekli kuralların neler olacağı, kanunun düzenlediği 'Değer Artış Payı' ile içtihatlarla varlık bulan 'Katkı Payı' kavramlarının neler olduğu, aralarındaki ilişki, bu alacakların hesaplanma yöntemi ve mal rejiminin tasfiyesindeki yerleri tez çalışmamızın temel konularını oluşturmaktadır. Anahtar kelimeler: değer artış payı, katkı payı, denkleştirme tazminatı, edinilmiş mallara katılma rejimi

Marriage is a procedure of civil law by stating their wish to live together of two individual adults to authorized person by law. It is very foregone conclusion that consorts contribute from their own asset values to each other or work together for asset values in a marriage that based upon trust relationship. But, the marriage can end up with divorcement or nullity or death which are the known facts of life. These cases terminate the marriage as well as the marital property. In addition to these, separation of estates by judicial decisions or coming to new terms for marital property lead also division of matrimonial property. Consorts can ask for asset from each other by equity law because of adding values into the estates with the purpose of common life all along the marriage after the division of matrimonial property. The law number 743 has no legal basis but, using the obligations code provisions as base with supreme court practices starting from 90s after the termination of marital property, consort could request estate from the other one under the name of 'contribution stake asset' or 'balancing asset value'. With change of Turkish Civil Statute on 01.01.2002 requesting such estates differed from court practices that lead to legal basis. Due to the new law, the law number 4721 right to claim such estates concept is 'appreciation stake assets'. The marriages before 01.01.2002 according to the law in effect the law number 4721 cannot be applicable so that the marriages which has done before the date but division of matrimonial property is at the the present time, what will be the rules to be applied, what is the legal arrangement on 'appreciation stake' with 'contribution margin' by judicial decisions, relation between them, calculation method of these assets and articles in division of matrimonial property are key issues of our thesis study. Key Words: appreciation stake, contribution margin, balancing asset value, Regime of Property