Lale imgesinin geleneksel temsil biçimleri ve güncel tasarım uygulamaları / Traditional form of representation of the tulip image and current design practices

Abstract

Tarihi Selçuklu Devleti'ne kadar dayanan lale imgesi, dünyada Anadolu başta olmak üzere pek çok coğrafyada ve medeniyette kendine yer edinmiştir. İran'dan Avrupa'ya doğru olan göçünün tam kaynağı bilinmemekle birlikte zaman içerisinde Anadolu'da camii duvarlarından kaftanlara, minyatürlerden duvar kağıtlarına ve kitap kapaklarına kadar pek çok alanda lale motiflerine rastlanmaktadır. Lale imgesi sadece İslam Sanatı'nda değil, Avrupa'da Art Nouveau, Arts and Crafts hareketi gibi pek çok sanat ve tasarım hareketinin içinde de var olmuştur. Lale imgesinin Avrupa'daki ilk kullanım örneklerine 16. yüzyılda Hollanda'da rastlanır. Zaman içerisinde pek çok çiçekseverin ve sanatçının ilgisini çeken lale, dönemine bağlı olarak farklı kültürlerde ve farklı biçimlerde yeniden üretilmiştir. Bu araştırmanın amacı, lale imgesinin geleneksel temsil biçimlerini ele alarak güncel bir lale tasarımı ortaya koymaktır. Araştırma, giriş ve üç ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde lale çiçeğinin anavatanı olarak kabul edilen Pamir, Hindikuş ve Tian Shan Dağları'ndan, Avrupa'ya girmiş olduğu ilk yer olduğu düşünülen Hollanda'ya olan yolculuğu anlatılmaktadır. İkinci bölümde, Avrupa'ya girmiş olan lalenin zaman içerisinde nasıl botanik ressamlarının kitaplarından tekstil ve duvar kağıtlarına kadar sıkça karşılaşılan bir imge haline geldiğine ışık tutulmaktadır. Aynı zamanda da bu bölümde lalenin geleneksel Osmanlı el sanatlarında temsil biçimleri araştırılmaktadır. Padişah ve şehzade kaftanlarında; minyatürlerde; saray tavan, duvar ve tekstil süslemelerinde; çinilerde ve tezhip sanatında olan örnekleri incelenmektedir. Dördüncü ve son bölüme ise lale imgesinin güncel temsil örneklerine değinilmiş, buna karşılık olarak da araştırmanın sonucunda ortaya çıkan örneklere yer verilmiştir. The tulip image, which dates back to the Seljuk State, has gained a place in many geographies and civilizations in the world, especially in Anatolia. Although the exact source of its migration from Iran to Europe is unknown, over time, tulip motifs can be found in many areas in Anatolia, from mosque walls to caftans, from miniatures to wallpapers and book covers. The tulip image has existed not only in Islamic Art, but also in many art and design movements in Europe, such as Art Nouveau and the Arts and Crafts. The first examples of the use of the tulip image in Europe are found in the Netherlands in the 16th century. Tulip, which has attracted the attention of many flower lovers and artists over time, has been reproduced in different cultures and in different forms depending on the period. The aim of this research is to present a contemporary tulip design by considering the traditional forms of representation of the tulip image. The research consists of an introduction and three main parts. The first part describes the journey of the tulip flower from the Pamir, Hindu Kush and Tian Shan Mountains, which are considered to be its homeland, to the Netherlands, which is thought to be the first place where it entered Europe. In the second chapter, shedding light on how the tulip, which entered Europe, became a frequently encountered image over time, from botanical painters' books to textiles and wallpapers. At the same time, this section explores the ways in which tulips are represented in traditional Ottoman handcrafts. In the caftans of the sultan and the prince; in miniatures; palace ceiling, wall and textile decorations; examples of tiles and illumination art are examined. In the fourth and last chapter, current representation examples of the tulip image are mentioned, and in response to this, examples that emerged as a result of the research are included.