İşçilerin Türk sinemasında temsili: Ana karakteri işçi olan filmler üzerine bir inceleme

Abstract

Önemli bir toplumsal sınıf olarak işçiler ekonomik, sosyal ve sendikal hakları için tarih boyunca savaşım vermiş, bu savaşımlar sırasında sayısız can kaybı yaşanmıştır. Bu nedenle işçi sınıfının içinde bulunduğu koşullar, örgütlenmeleri ve mücadeleleri her zaman dikkat çekmiştir. Bu bağlamda hem görsel hem de yazınsal sanatta toplumsal sorunların aktarılması açısından işçilerin temsili önem taşımaktadır. Dünya sinemalarında işçilerin içinde bulunduğu koşullar sessiz sinema dönemlerinde bile etkili bir şekilde yansıtılırken, Türk Sineması'nda ise işçi sınıfı sorunları 1960'lı yıllardan itibaren temsil edilmeye başlanmıştır. Bu çalışmada amaç, ana karakteri işçi olan filmlerde işçilerin nasıl temsil edildiğini ortaya koymaktır. Çalışma kapsamında, 1962-2014 yılları arasında Türk Sineması'nda, ana karakteri işçi olan sınırlı sayıda üretilen filmler arasından seçilen 15 adet kurmaca filmdeki 31 işçi karakter, anlatı analizi yöntemiyle incelenmiştir. Türk Sineması'nda ana karakteri işçi olmasına rağmen işçilerin yaşadığı sorunlara odaklanmayan aşk, göç, aldatma, sınıf atlama vb. temalı filmler de örnekleme alınarak işçi temsiliyle ilgili bakış açısı geniş tutulmuştur. Yapılan analizler sonucu elde edilen bulgular, teması fark etmeksizin işçi karakterlerin, eğitimsiz ve yoksul; gecekonduda veya köy evinde yaşayan; yaşamsal ihtiyaçlarını karşılamakta güçlük çeken; fiziksel güç gerektiren, sağlıksız ve riskli iş ortamlarında düşük ücret karşılığı çalışan kişiler olarak temsil edildiğini göstermektedir. İşçi karakterin, iş-emek sorunsalı içinde konumlandığı filmlerde sınıf ve örgütlü mücadele bilincinin önemi vurgulanmış, ancak işçiler anlatı sonunda ekonomik olarak bir değişim geçirmemişlerdir. Diğer temalı filmlerde ise sınıfsal herhangi bir vurguya rastlanmamış; karakterin işçi olması sadece geri planda bir anlatı unsuru olarak yer almıştır. Bir toplumsal sınıf olarak işçilerin az sayıda ve Türk Sineması'nın ikonografisi çerçevesinde temsil edildiği sonucuna varılmıştır.

As an important social class, workers have fought for economic, social and trade union rights throughout history and have suffered numerous casualties during these struggles. Therefore, the conditions, organization, and struggles of the working class have always attracted attention. In this context, the representation of workers is important in terms of transferring social problems in both visual and literary arts. While the conditions of workers in the world cinemas are reflected effectively even in silent cinema period, in the Turkish Cinema, the problems of the working class have been represented since the 1960s. The aim of this study is to reveal how workers are represented in films whose main character is a worker. Within the scope of this study, the narrative analysis method was to examine the 31 worker characters in 15 fictional films selected from a limited number of Turkish (between 1962 and 2014) films whose main character is a worker. In order to broaden the perspective about the representation of workers in Turkish Cinema, the films that do not focus on the worker's problems screening themes such as love, migration, upward mobility were also included to the sample. Findings of the analysis show that worker characters are represented as uneducated and poor; living in a slum or village house; having difficulty in meeting their vital needs; working for a low fee under unhealthy and risky conditions which require physical power regardless of the theme. The importance of class and organized struggle awareness was emphasized in the films where the worker character was located within the problem of work and labour, but the workers did not undergo any economic changes at the end of the narrative. In other themed films, no class emphasis was found; the character portrayed a worker used only a narrative element in the background. It was concluded that workers as a social class were represented in small numbers and in the iconography of Turkish Cinema.