Uluslararası ticari hakem kararlarının tanınması ve tenfizi kapsamında tahkim yerinin önemi

Abstract

İki bölümden oluşan ve tahkim yeri ile tenfiz arasındaki irtibatın yol açtığı meselelerin tartışıldığı bu tezde, öncelikle tenfize konu olacak hakem kararının 'uluslararası' ve 'ticari' olmasının ne anlama geldiği ele alınmıştır. 'Uluslararasılık' kavramı için objektif olarak hakem kararının konu olduğu uyuşmazlığın sınır aşan ekonomik menfaatlere dair olmasının yeterli geleceği, 'ticari' kavramının ise bu kavrama yüklenen anlamın oldukça geniş kapsamlı olması nedeniyle günümüzde artık adeta bir tamlamanın bölünmemesi ve alışagelmiş kullanıma saygı gösterilmesi nedeniyle 'ticari' ibaresinin hakem kararının başına, 'uluslararası' ile bir sıfat olarak geldiği belirtilmiştir. İkinci bölümde ise öncelikle taşıdığı sıfatları açıklanan hakem kararının, tahkim yerinden başka ülkelerde sonuç doğurmasının arzulanması halinde konu kılınması gereken yargılama olan tanıma ve tenfiz yargılaması (süreci), özellikle New York Sözleşmesi ekseninden ele alınmıştır. New York Sözleşmesi ile birbirlerini tamamlayan diğer bir sözleşme olan 1961 Cenevre Sözleşmesi ve bunun yanı sıra, New York Sözleşmesi uygulama alanı bulunmadığı durumlarda yerel hükümlere müracaat edileceği için bir Model Kanun ülkesi olan Türkiye'deki MÖHUK, çeşitli yönler ve meseleler bakımından incelenmiştir. Bununla beraber, günümüzde New York Sözleşmesi'ne taraf devlet sayısının fazlalığı dikkate alındığında, hemen hemen her durumda 'yabancı' bir hakem kararının tenfizine uygulanacak bu Sözleşme'den, tenfiz ile tahkim yeri arasındaki irtibattan kaynaklanan meselelerin çözümünde, yararlanılması gerektiği belirtilmiştir. Bunun ardından temel meselenin özünü oluşturması nedeniyle tahkim yeri kavramı ve tahkim yeri hukuku (lex loci arbitri) ele alınmış ve bu bağlamda uluslararası ticari tahkimin hukuki teorisi tartışılmıştır. Günümüzde savunulan monist, çoğulcu ve ulusötesi görüşlerden New York Sözleşme'si hükümleri göz önünde tutulduğunda çoğulcu görüşe itibar edilmesi gerektiği savunulduktan sonra, uluslararası ticari hakem kararlarının tanınması ve tenfizinde, tahkim yeri ile tenfiz arasındaki irtibatın yarattığı meseleler, çoğulcu görüşe ve New York Sözleşme'si hükümlerine uygun olarak yanıtlanmaya çalışılmıştır. Anahtar sözcükler: tahkim, tahkim yeri, tenfiz, hakem kararı, tanımaThe meaning of the terms 'internationality' and 'commercial' is discussed in this thesis and in which the issues that arise as a result of the relationship between the seat of arbitration and enforcement (of an arbitral award) are ultimately discussed in two parts. It is thus stated that for the term 'internationality', it should be understood as that the dispute that is the object of the arbitral award should pertain to cross-border interests. On the other hand, the term 'commercial' should be regarded as a term with a broad scope. In the second part of the thesis, the procedure that the international commercial arbitral award, must be subjected to, in order for the award to have legal effects in the country other than the seat of arbitration is addressed, especially in the framework of the New York Convention. 1961 Geneva Convention that supplements the New York Convention and in the case in which the New York Convention is not applicable, the local provisions of Türkiye, a Model Law country, are discussed from various angles and points. However, considering the number of contracting states to the New York Convention and the applicability of this Convention to the enforcement of 'foreign' arbitral awards as a result, it is crucial to refer to the Convention to resolve the issues arising from the relation between enforcement and the seat of arbitration. After that, the notion of the seat of arbitration and the law of the seat (lex loci arbitri) are addressed and the legal theory of international commercial arbitration is analyzed in this regard, as they constitute the essence of the subject of this thesis. It is stated that among the advocated theories that are known as territorial, plural and transnational theories, considering the provisions of the Convention, the plural theory should be preferred. Accordingly, it is attempted that the issues that arise from the relation between the seat of arbitration and the enforcement are resolved with regard to the plural theory and the Convention. Keywords: arbitration, seat of arbitration, enforcement, arbitral award, recognition