Güven ve şüphe: Bilgi kaynaklarının güvenirliği komplo teorilerine olan inancı nasıl şekillendiriyor?

Abstract

Bu tez, bireysel bilgi kaynaklarının (örneğin bilim insanları ve gazeteciler) algılanan güvenilirliğinin, komplo teorilerine olan inancı etkileyip etkilemediğini araştırmaktadır. Önceki araştırmalar genellikle kurumsal güvensizlik üzerine odaklanırken, bu çalışma kamuoyunda görünür bireylerin geçmişteki doğruluklarının, onların daha sonra dile getirdiği komplo iddialarının inandırıcılığı üzerindeki etkisine odaklanmaktadır. Türkiye, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri'nde yürütülen üç ön kayıtlı deneysel çalışmada (toplam N = 909), katılımcılara bilgi kaynağının önceki iddialarının doğrulandığı (güven artırıcı) veya çürütüldüğü (güven azaltıcı) kurgu senaryolar sunulmuştur. Sonuçlar, bilgi kaynağı güvenilir olarak sunulduğunda katılımcıların komplo teorisine inanma olasılığının arttığını; güvenilirlik azaldığında ise bu inancın azaldığını göstermiştir. Üçüncü çalışmada kullanılan ön test/son test tasarımı, zaman içindeki inanç değişimini de doğrulamıştır. Bireysel düşünme tarzlarına ilişkin yapılan keşifsel analizlerde (ör. açık veya kapalı fikirli düşünme), anlamlı bir etkileşim gözlemlenmemiştir.

This thesis investigates whether manipulating the perceived credibility of individual information sources (such as scientists and journalists) can influence belief in conspiracy theories. While previous research has focused on distrust in institutions, this study emphasizes the role of visible individuals and examines how past accuracy of a information source affects the perceived plausibility of their future claims. Across three preregistered experimental studies conducted in Türkiye, the UK, and the USA (total N = 909), participants were presented with fictional scenarios in which the source's credibility was either enhanced (claims proven true) or diminished (claims proven false). Results consistently showed that participants were more likely to believe in a conspiracy theory when it was proposed by a trustworthy source and less likely when the same source's credibility had been diminished. Study 3 used a pre-test/post-test design to confirm belief change across time. Exploratory analyses found no consistent moderation effects for individual cognitive styles such as actively open-minded or close-minded thinking.