Deniz yoluyla eşya taşıma hukukunda özen kavramı

Abstract

The carrier's obligation to show diligence, within the contracts for the carriage of goods by sea, has been regulated in Art. 1141 and 1178 of Turkish Commercial Code No. 6102. In our study, we examined the Turkish legislator's choice of wording and the terminology governing the aforementioned provisions. By this, we aimed to analyze the pertinency of the notions partaking in the regulations, to reveal the flaws for the wording preferred by the law-maker and to contribute to remedy this legal irregularity. Firstly, we addressed the understanding and basis of the concept of diligence in the context of Turkish Law of Obligations and explained the criteria set forth to determine it. In the second part of the study, the norm of diligence to determine the carrier's obligation with regards to seaworthiness was examined. Establishing that the Turkish legislators have taken the German Commercial Code and the Hague Rules as reference; the regulations in these sources, along with national and international court practices, have been analyzed to display the issue of equivalence between the concept of due diligence and the wording preffered in Art. 1141 of TCC. As to the third part, by scrutinizing the historical development for the concept of duty of care in the performance of the freight contract; evaluating the national and international outlook and regulations for this norm, the aptness of the wording of Art. 1178 of TCC was assessed.

Deniz yoluyla eşya taşıma sözleşmelerinde, taşıyanın özen yükümlülüğü 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun madde 1141 ve 1178 hükümleri ile düzenlenmiştir. Anılan hükümlerde taşıyanın özen yükümlülüğü sırasıyla, 'tedbirli bir taşıyanın harcamakla yükümlü olduğu dikkat ve özen' ile 'tedbirli bir taşıyandan beklenen dikkat ve özen' kavramları çerçevesinde belirlenmektedir. Çalışmamızda, kanun koyucunun getirdiği özen ölçütü bakımından, kavram tercihinin ve kullandığı terminolojinin yerindeliğinin incelenmesi, aksaklıkların ortaya konması ve çözüme hukuki katkı sağlanması amaçlanmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde, Borçlar Hukuku bakımından özen yükümlülüğü kavramının ne anlama geldiği ve yükümlülüğün kaynağı ile ölçütüne ilişkin temel açıklamalar ayrıntılarıyla ele alınmıştır. İkinci bölümde, taşıyanın gemiyi denize, yola ve yüke elverişli bulundurma yükümlülüğü kapsamında özen kavramı incelenmiştir. Kaynak Alman Ticaret Kanunu ile Lahey Kuralları'nda yer alan ilgili düzenlemeler ile makul özen kavramının denkliği sorunu, tedbirli bir taşıyanın harcamakla yükümlü olduğu dikkat ve özenin ulusal ve uluslararası görünümleri ışığında incelenmiştir. Üçüncü bölümde, navlun sözleşmesinin ifasında tedbirli bir taşıyandan beklenen özen yükümlülüğü çerçevesinde kavram incelemesi yapılmıştır. Tarihsel gelişim içinde ulusal ve uluslararası kural yaratıcıların kavram tercihleri irdelenmiş; kanun koyucunun kullandığı kavram ile 'makul özen' kavramı kıyaslanmıştır. Kanun koyucunun kavram tercihinin sebebi ve yerindeliği, navlun sözleşmesinin ifasında taşıyandan beklenen dikkat ve özenin ulusal ve uluslararası görünümleri açıklanmak suretiyle irdelenmiştir. Sonuç bölümünde ise çalışmamızda bütünüyle ortaya koyduğumuz bilgiler hukuki çerçevede harmanlanarak, kanun koyucunun madde 1141 ve 1178 hükümleri bağlamında taşıyanın özen yükümlülüğü düzenlemelerinde kullanmayı tercih ettiği kavramların yerindeliği hususu aydınlatılmıştır.