Bulanık Dematel Yöntemi ile tedarik zincirinde soğuk zincir yönetiminin geliştirilmesi için kavramsal çerçeve modeli

Abstract

Tüketiciler satın aldıkları gıda ürününün kusursuz kalitede ve güvenilir olmasını arzularlar. Bu amaç doğrultusunda, et, süt, yumurta gibi temel besin gıdaları ve dondurulmuş ürünlerin uygun sıcaklıkta üreticiden tüketiciye kadar soğultulması çok önemlidir. Öngörülen sıcaklık limitleri aşıldığında ürünün kolay bozulmasına veya bazı hastalıkların ortaya çıkmasına sebep olabilecek bakteriler üreyecektir. Bakteriler sıcak ortamda daha kolay kendini gösterebileceğinden tüm tedarik zinciri boyunca kesintisiz, titiz ve uygun soğutma şarttır. Soğuk zincir, sosyal, ekonomik ve çevresel sürdürülebilirlik açısından temeldir. Soğuk zincirin temel görevi; gıda güvenilirliğini sağlayarak tüketiciyi olumsuz sağlık etkilerinden korumaktır. Senkronize olunmuş, izlenen ve iyi yönetilen bir soğuk zincir, gıda ürünlerinin fiziksel ve biyolojik yapısını koruyarak, gıdada güvenilirliği sağlayacaktır. Bu durumda, ürünün satın alınabilirliği artacak ve çevre açısından gıda atık oranı azalacaktır. Çalışmanın amacı, soğuk zincir yönetimini etkileyen performans kriterlerini tanımlamak ve bu kriterler arasındaki nedensellik ilişkisini fuzzy DEMATEL yöntemini kullanarak çözmektir. Çalışmamızda, 'soğuk tedarik zinciri performansı' bağımlı değişken olarak alınmış olup, detaylı bir literatür taraması sonucunda ise soğuk zincir performasını açıklayıcı olarak, 12 temel kriter ve 35 alt-kriter bağımsız değişken olarak belirlenmiştir. Analiz sonucunda, paketleme, soğutma sistemleri, personel, teknik açıdan yaşanabilecek problemler ve diğer etkenler başlığı altında adlandırdığımız mevsimsel etkiler, yasal düzenlemelerin eksikliği ve kurum içinde düzenleyici şartların bulunmaması sebep kriterleri, soğuk hava depolarının özelliği, elleçleme faaliyetleri, dağıtım faaliyetleri, gecikmelere sebep olabilecek olağan durumlar, izlenebilirlik, tüketici kaynaklı hatalar ve tesislerin hijyen koşulları ise sebep kriterleri tarafından etkilenen etki kriterleridir. Kriter önem sıralaması incelendiğinde ise, işletmeler açısından soğuk zincir için en önemli kriterin izlenebilirlik olduğu saptanmıştır.

Consumers have a right to desire that the food products they purchase is impeccable quality and safe. Storing and transporting of perishable products, such as dairy products, meat or frozen products at appropriate temperature range is very important in parallel with this purpose. Inappropriate refrigeration can growth bacteria that can cause the foods to deteriorate easily or increase the risk of foodborne illnesses. Therefore, designing an uninterrupted, rigorous and appropriate refrigeration is essential at every stage of cold chain in order to ensure food safety and its quality. Additionally, cold chain is a strategic tool for three important dimensions of sustainability; social, economical and the environmental. The main aim of this study is to identify the possible criteria affecting cold chain performance and explain the causal relationships between each criteria and importance degree of criteria by using fuzzy DEMATEL. In this study, 12 main criteria with 35-sub-criteria is determined as independent variables as a result of making a comprehensive literature review in order to explain cold supply chain performance. The estimation results showed that 5 criteria is determined as cause groups.These are packaging, refrigeration systems, staff, technical issues and other criteria, including weather conditions, legal regulations and regulatory requirements of the organizations. Staff is the most influence criteria among these criteria. 'Traceability' is the most important criteria for organizations in cold chain according to importance order of fuzzy DEMATEL.