Araştırmacı gazeteciliğin Türk basınındaki yeri ve günümüzde karşılaştığı sorunlar

Abstract

It is known that the concept of news, which forms the basis of journalism dating back to the 15th century, has a long history which evolued with the humanity. It is stated that the concept of news that people need to be aware of what is going on around them in order to survive in the past, has become an indispensable part of newspapers which are the main elements of the commercialized media sector over time. It is stated that journalism, which is revealed by the need of people to be informed, has always been the main task and responsibility of giving information to societies. It is observed that the events that changed the world balances such as the invention of the printing press, the French Revolution, the Industrial Revolution and the technological developments have affected the journalism sector. It is emphasized that journalism, which has started to be seen as a professional occupation, has been divided into different fields which require expertise in itself due to its institutional structure. One of these fields is the investigative journalism which emerged in the 17th century and which would then be seen as the most important tool for the correct acquisition of information of the society in the context of the subjects it has dealt with and the impact it has created over the years. In this study, the history of investigative journalism, which emerged in the 17th century, in the Turkish press and the problems it has encountered are examined. For this purpose, data have been collected through 5 in-depth interviews with 5 chief editors working in Cumhuriyet, Milliyet, Evrensel, Yeniçağ and Akşam newspapers selected from the national newspapers. The research questions are tried to be explained within the framework of the experiences of news directors who are personally involved in the news production process in newspapers which is still one of the most preferred mass media tools. The study is considered within the framework of qualitative analysis method. When the researches and interviews are taken into consideration, it is stated that the investigative journalism, which is important for the society as a matter of mission, is seen as dangerous by the various power focuses, although there exist successful examples, and it has been under constant pressure and threat since the past. It is stated that the present rulership have no tolerance for different voices and criticism like it was during the one-party and coup periods. It is also amongst the research findings that the factors such as the lack of internalization of democracy, the understanding of news adopted by media organizations owned by big capital owners in order not to contradict with the political power, the lack of adequate journalism profession and ethical rules, the insufficiency of trade union organization in the journalism sector, the lack of adequate legal security of journalists are the factors expressing the difficulties of performing investigative journalism at the present time.

Kökeni 15. yüzyıla dayanan gazeteciliğin temelini oluşturan haber kavramının insanlık tarihi kadar köklü bir geçmişe sahip olduğu bilinmektedir. Önceleri insanların hayatta kalabilmek amacıyla çevresinde olup bitenlerden haberdar olmak adına ihtiyaç duyduğu haber kavramının zamanla ticarileşen medya sektörünün ana unsurları olan gazetelerin olmazsa olmaz bir parçası haline geldiği ifade edilmektedir. İnsanların haberdar olma ihtiyacının ortaya çıkardığı gazeteciliğin, tarihsel süreç boyunca asli görevi ve sorumluluğunun daima toplumlara doğru bilgi vermek olduğu belirtilmektedir. Matbaanın icadı, Fransız İhtilali, Endüstri Devrimi ve yaşanan teknolojik gelişmeler gibi dünya dengelerini değiştiren olayların gazetecilik sektörünü de etkilediği gözlemlenmektedir. Profesyonel bir meslek olarak görülmeye başlanan gazeteciliğin kurumsal bir yapıya kavuşmasıyla birlikte kendi içerisinde uzmanlık gerektiren farklı alanlara ayrıldığı vurgulanmaktadır. Bu alanlardan biri de 17. yüzyılda ortaya çıkan ve yıllar içerisinde ele aldığı konular ve yarattığı etki bağlamında toplumun doğru bilgi edinmesi noktasında en önemli araç olarak görülecek olan araştırmacı gazeteciliktir. Bu tez çalışmasında, 17. yüzyılda ortaya çıkan araştırmacı gazeteciliğin Türk basınındaki geçmişi ve günümüzde karşılaştığı sorunlar incelenmektedir. Bu amaçla, günümüzde ulusal çapta yayınlanan gazete örnekleminden seçilen 5 gazete; Cumhuriyet, Milliyet, Evrensel, Yeniçağ ve Akşam gazetelerinde çalışan 5 haber müdürüyle gerçekleştirilen derinlemesine mülakat tekniği ile veri toplanmıştır. Çalışmanın araştırma sorusu, günümüzde hala insanlar tarafından tercih edilen kitle iletişim araçlarından biri olan gazetelerde haber üretim sürecinin bizzat içerisinde yer alan haber müdürlerinin deneyimleri çerçevesinde açıklanmaya çalışılmaktadır. Çalışma nitel analiz yöntemi çerçevesinde ele alınmıştır. Yapılan araştırmalar ve görüşmeler çerçevesinde, misyonu gereği toplum açısından önemli, çeşitli güç odakları tarafından tehlikeli görüldüğü ifade edilen araştırmacı gazeteciliğin; ortaya koyulan başarılı örnekleri olsa da geçmişten bu yana sürekli baskı ve tehdit altında olduğu belirtilmektedir. Tek parti ve darbe dönemlerinden sonra günümüzde de iktidarı elinde bulunduranların farklı seslere ve eleştirilere tahammülünün olmadığı ifade edilmektedir. Demokrasinin içselleştirilememesi, büyük sermaye sahiplerinin elinde bulunan medya kurumlarının siyasi iktidarla ters düşmemek adına benimsediği haber anlayışı, gazetecilik meslek ve etik kurallarının yeterince dikkate alınmaması, gazetecilik sektöründeki sendikal örgütlenmenin yetersizliği, gazetecilerin yeterli yasal güvenceye sahip olmaması gibi faktörlerin günümüzde araştırmacı gazetecilik faaliyetleri yürütülmesini zorlaştırdığı da araştırma bulguları arasındadır.