Selman Ada'nın Aşk-ı Memnu Operası'nda fagotun kullanımına yönelik bir inceleme

Abstract

Selman Ada'nın Aşk-ı Memnu Operası'nda fagot, literatürdeki operalardaki kullanımının yanında, teknik, enstrümantal ve müzikal unsurlar açılarından oldukça sıra dışı kullanılmış; eser bir fagot konçertosuymuş gibi düşünülüp başlangıcından itibaren en az solistler kadar önemli bir noktada yer almıştır. Orkestradaki konumlanması da, belirtilen standart-dışı yazımdan kaynaklanarak değiştirilmiş; literatür opera yapıtlarında klarnetlerin yanında flüt ve obuaların arkasında, kısaca tahta nefesli gruptan, tını özelliklerini bozmamak adına soyutlanmaması nedeniyle konumlanırken bahsi geçen yapıtta viyolaların arkasında bulunacak şekilde tahta nefeslilerden ayrılıp solo enstrüman gibi değerlendirilmiştir. Bu çalışma, hem bir Türk opera bestecisine değinilmesi hem de bestecinin, fagotu, bir opera yapıtında standardın oldukça dışında kullanması ve bu enstrümanın kullanım alanının genişletilmesi açılarından oldukça önemlidir. Bilimsel araştırma türlerinden tarihsel ve betimsel yöntemler ile tümdengelim yöntemi ile şekillenen çalışmada, opera yapıtına konu olan romanın edebi yönü ve yazarı, tarihsel açıdan incelenmiş, opera yapıtına dönüşmeden önce hazırlanan libretto ile roman arasındaki ortak ve farklı yönler irdelenmiştir. Bahsi geçen eserin bestecisiyle yüz yüze görüşme yapılmıştır. Bunların dışında müzikal analiz, veri taraması, bulguların karşılaştırılması gibi niteliksel araştırma yöntemleri kullanılmıştır; araştırma, rasyonel bir yaklaşımla ele alınmıştır. Selman Ada ile görüşme, besteci hakkında yapılan akademik çalışmalar, Selman Ada ve Halid Ziya Uşaklıgil ile ilgili kitaplar, ansiklopediler, tezler gibi yazılı materyallerin yanında tez konusu olan eserin partitürü ve librettosu, araştırmanın temel kaynaklarını oluşturmuştur. Bu çalışma ile fagotun bir opera yapıtındaki konumu, gerek ses sınırlarının standart kullanımın dışına çıkması gerekse eser boyunca fagot partisinin ritmik ve dinamik unsurlarındaki zorlayıcı yapısı incelenmiş olup yüzyıllardır orkestra içinde belli bir kimliği koruyan bu enstrümana besteci tarafından yeni bir kimlik kazandırıldığı ortaya konulmuştur. Anahtar Sözcükler: Selman Ada, Aşk-ı Memnu, Fagot

Bassoon in Selman Ada's opera Aşk-ı Memnu was used quite unusually in terms of technical, instrumental and musical elements, as well as its use in the other operas in the literature, and the work of art has been considered like a bassoon concerto, and the instrument has been given the importance in the same level as the soloists from the very beginning of the opera. Its position in the orchestra has also been changed due to the specified non-standard writing; unlike its original placement next to flutes and oboes, among the woodwind group, with the purpose of not alienating it and not disturbing its timbre qualities, in the opera in question, it has been separated from the woodwinds and was used as a solo instrument, positioned behind the violas. This work of art is really important for two reasons; first for being about a Turkish opera composer and second, for this composer using it in quite and extraordinary way in an opera and even extending its usage area. The study was formed using the historic and descriptive and deductive methods of scientific research, and the literary aspect and the writer of the novel which is the subject of the opera has been examined historically and the common and different aspects of the novel and the libretto which was prepared before the novel was adapted as an opera. A face to face interview has also been held with the composer of the work. Other than these, qualitative research methods such as musical analysis, data scanning, and comparison of the findings were made; and the research has been dealt with in a rational approach. The main sources of the research consist of the interview with Selman Ada, academic works about the composer, books about Selman Ada and Halid Ziya Uşaklıgil, written material such as encyclopedias and dissertations, as well as the partitur and libretto of the opera, which is the subject of the dissertations. In this study, the position of the bassoon in an opera has been examined in terms of going beyond its standard use within an opera and also the compelling structure of the rhythmic and dynamic aspects of the bassoon score, and it has been proved that the composer actually has given a new identity to this instrument which has maintained a certain identity in the orchestra for centuries. Keywords: Selman Ada, Aşk-ı Memnu, Bassoon