Bahar KONUK SOMMER2025-10-222019Aydın Öykü Didem (2011) “Türk Anayasa Yargısında Yeni Bir Mekanizma: Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi S: 4 s. 121-170.Aygörmez Uğurlubay Gülsün (2015) Çevreye Karşı Suçlar Türk ve Alman Hukukunda Güncel Sorunlar Yetkin Yayınları.Duymaz Erkan (2012) “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Çevrenin Korunmasına Katkısı” İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi S: 47 s. 121-160.Ertaş Şeref (2012) Çevre Hukuku ve Hayvan Hakları Hukuku İleri Yayınevi.Gözler Kemal (2018) Türk Anayasa Hukuku Dersleri 22. Baskı Bursa Ekin Yayınevi.Göztepe Ece (1998) Anayasa Şikâyeti Ankara Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları No: 530.Güneş Ahmet (2009) “Alman Çevre Hukukunun Anayasal Çerçevesi” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi C: 58 S: 4 s. 777-821.Güneş Ahmet (2014) “Çevre Hakkının Bireysel Başvuruya Konu Edilebilirliği Üzerine” TAAD Yıl: 5 S: 16 s. 79-103.Harris D.J/O’Boyle M/Bates E.P/Buckley C.M (2013) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Hukuku 1. Baskı Avrupa KonseyiKaboğlu İbrahim (1996) Çevre Hakkı İmge Kitabevi Yayınları.Kaboğlu İbrahim (2007) Anayasa Yargısı 4. Baskı Ankara İmge Kitabevi Yayınları.Kapani Münci (1993) Kamu Hürriyetleri 7. Baskı Ankara Yetkin Yayınları.Kaplan Mahmut (2018) İmar Kirliliğine Neden Olma Suçu Ankara Seçkin Yayınları.Leib Hajjar Linda (2011) Human Rights and the Environment Martinus Nijhoff Publishers.Memiş Emin (2015) Çevre ve Çevre İdare Hukuku Filiz Kitabevi.Mowbray Alistar (2007) Cases and Materials on the European Convention on Human Rights 2. Baskı Oxford University PressÖzdek Yasemin (1993) İnsan Hakkı Olarak Çevre Hakkı Ankara Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü Yayınları No: 249.Shelton Dinah (1991) “The Right to Environment”: Eide Asborn/Helgesen Jan The Future of Human Rights Protection in a Changing World Oslo Norwegian University Press.Şirin Tolga (2013) Türkiye’de Anayasa Şikayeti (Bireysel Başvuru) İstanbul Oniki Levha Yayınları.Tanör Bülent/Yüzbaşıoğlu Necmi (2018) 18. Baskı İstanbul Beta Yayınları.Turgut Nükhet (2001) Çevre Hukuku Ankara Savaş Yayınevi.Yokuş Sevük Handan (2017) Çevre Hukuku 2. Baskı Adalet Yayınevi.ÇALIŞMA İÇERİSİNDE GEÇEN MAHKEME KARARLARIAvrupa İnsan Hakları Mahkemesi KararlarıApanasewicz v. Polonya Başvuru No: 6854/07 03.05.2011.Dubetska ve Diğerleri v. Ukrayna Başvuru No: 30499/03 10.05.2011.Fadeyeva v. Rusya Başvuru No: 55723/00 09.06.2005.Fredin vs. İsveç Başvuru No: 12033/86 18.02.1991.Giocornelli v. İtalya Başvuru No: 59909/00 26.03.2007.Guerra ve Diğerleri v. İtalya Başvuru No: 116/1996/735/932 19.02.1998.Hatton ve Diğerleri v. Birleşik Krallık Başvuru No: 36022/97 08.07.2003.Koch v. Almanya Başvuru No: 497/09 19.7.2012.Krytatos v. Yunanistan Başvuru No: 41666/98 22.5.2003.Moreno Gomez v. İspanya Başvuru No: 4143/02 16.11.2004.Okyay ve Diğerleri v. Türkiye Başvuru No: 36220/97 12.07.2005.Öçkan ve Diğerleri v. Türkiye Başvuru No: 46771/99 28.03.2006.Öneryıldız v. Türkiye Başvuru No: 48939/99 30.11.2004.Powell ve Rayner v. Birleşik Krallık Başvuru No: 9310/81 21.02.1990.Tatar v. Romanya Başvuru No: 67021/01 06.07.2009.Taşkın ve Diğerleri v. Türkiye Başvuru No: 46117/99 10.11.2004.Zander v. İsveç Başvuru No: 14282/88 25.11.1993.Anayasa Mahkemesi KararlarıBinali Özkaradeniz ve Diğerleri Başvuru No: 2014/4686 1.2.2018.D. Ö. Başvurusu Başvuru No: 2014/3735 12.06.2018.Hüseyin Tunç Karlık ve Zahide Şadan Karluk Başvuru No: 2013/6587 24.3.2016.Mehmet Bolat ve Diğerleri Başvuru No: 2013/5974 10.03.2016.Mehmet Kurt Başvuru No: 013/2552 25.02.2016.2149-58312791-8971https://gcris.yasar.edu.tr/handle/123456789/10799Çevrenin korunması ve geliştirilmesini amaç edinen çevre hakkına ilk kez 1972 tarihli Birleşmiş Milletler Stockholm Konferansı sonrası ortaya konan Bildiride insanın kendisine onurlu ve iyi bir hayat sürmeye olanak veren nitelikli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğunun öngörülmesi suretiyle yer verilmiştir. Dayanışma hakları olarak da adlandırılan üçüncü kuşak haklar arasında yer alan çevre hakkı 1982 Anayasasının 56. maddesinde “Sosyal ve Ekonomik” haklar başlığı altında düzenlenmiştir. Anayasada 2010 yılında yapılan değişiklikle Anayasada ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde düzenlenen hakların ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılması mümkündür. Her ne kadar çevre hakkı Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde açıkça düzenlenmemişse de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihat yoluyla çevre hakkını Sözleşme içerisinde düzenlenen diğer haklarla ilişkilendirerek çevrenin korunmasını güvence altına almaktadır. Anayasa Mahkemesi de çevre hakkının korunmasına yönelik önüne gelen başvuruları sağlıklı bir çevrede yaşamayı Anayasanın 17. maddesinde düzenlenen maddi ve hakkının bir parçası olarak değerlendirmek suretiyle incelemektedir.TürkçeÇevre Çalışmaları-HukukArticle