Meşru olmayan görevlere kültürel ve ilişkisel bir yaklaşım: Eğitim sektöründen bir araştırma

Abstract

Bu çalışma, günümüze dek kültürün ve sosyal ilişkilerin iş süreçlerindeki belirleyici etkisi gözönünde bulundurulmadan tartışılan meşru olmayan görevleri ve iki alt boyutunu (mantıksız ve gereksiz görevler) araştırmaktadır. Temel amaç, dikey toplulukçu kültürel değerler ve amirle ilişkilerin doğası kapsamında meşru olmayan görevlerin, çalışanın iş ve mesleki tutumlarını nasıl şekillendirdiğini keşfetmektir. Çoklu-yöntem kullanılan araştırmanın nitel aşamasında 28 öğretmenle yarı-yapılandırılmış mülakatla veri toplanırken, nicel aşamada toplam 521 öğretmene anket çalışması uygulanmıştır. Mülakat verileri tematik inceleme ile, anket verileri ise yapısal eşitlik modeli ile analiz edilmiştir. Araştırma sonuçları, gereksiz görevlerin çalışanın mesleki aidiyetini ve mesleki prestij algısını azalttığını, mantıksız görevlerin ise çalışanın işteki iyi halini olumsuz etkilediğini göstermektedir. Ancak, öngörülenin aksine rol boyutlarının (rol belirsizliği ve rol çatışması) anlamlı bir aracı etkisi bulunamamıştır. Öte yandan, kültürel değerlerin ve amirle etkileşimin bu süreçler üzerindeki etkileri anlamlı bulunmuştur. Sonuçlar, dikey toplulukçu değerleri yüksek çalışanların mantıksız görevlerin işteki iyi hal ve mesleki prestij üzerindeki olumsuz etkilerini daha az hissettiklerini göstermektedir. Benzer biçime, amirleriyle ilişkileri daha güçlü olan çalışanlar için mantıksız görevlerin işteki iyi hale verdiği zarar hafiflemektedir. Bu çalışma, örgütlerdeki ilişkisel ortamı ve kültürel değerleri göz önünde bulundurmanın meşru olmayan görevler ve iş stresi yazınına önemli kuramsal katkılar sağlayacağını göstermektedir. Anahtar Sözcükler: meşru olmayan görevler, rol özellikleri, işyeri iyilik hali, mesleki özdeşleşme, mesleki itibar algısı, kültürel değerler, amir-çalışan etkileşimi.

This study focuses on illegitimate tasks and its two dimensions, unreasonable and unnecessary tasks, which have been studied and discussed without considering the impact of relational context and cultural values on work processes. The main objective of this multi-method study is to explore how employee illegitimate task experiences have essential work and occupation-related consequences under the influence of vertical collectivist values and the nature of the supervisor-employee relationship. In the qualitative phase, data were collected from 28 teachers through semi-structured interviews, and in the quantitative phase, a survey was applied to 521 teachers. Thematic analysis was utilized to evaluate interview data whereas structural equation modeling was used for analysing the quantitative data. The findings suggest that unnecessary tasks significantly decrease employee's professional identification and perceived occupational prestige while unreasonable tasks reduce employee's work wellbeing. However, no mediation of role dimensions, role conflict and role ambiguity, was found between illegitimate tasks and these employee outcomes. Moreover, the moderation effects of cultural values and supervisor interaction were partially supported. That is, results show that employees with high vertical collectivist values feel a less negative effect of unreasonable tasks on their workplace wellbeing and occupational prestige. Similarly, if the supervisor-employee exchange is stronger, the adverse impact of unreasonable tasks on work wellbeing is alleviated. This study indicates that consideration of social relationships and cultural values at workplace can bring significant theoretical contributions to illegitimate task research and the general work stress literature. Keywords: illegitimate tasks, role attributes, professional identification, occupational prestige, workplace wellbeing, cultural values, supervisor-employee interaction