ROMA HUKUKUNDA PARA VE HAPİS CEZALARI

Abstract

Bu çalışmada, antik Roma’da geçerli olan para ve hapis cezaları incelenmektedir. Esasen Roma hukukunda uygulanan cezaları ve daha genel olarak, Roma ceza yargılama sistemini incelemek, Roma hukukunda insan haklarını kavramının çok da büyük önemi olmaması ve işkencenin Roma ceza hukukunda yasal olarak yerinin bulunmasından ötürü, değersiz gibi düşünülebilir. Ancak, Rona ceza hukukunun, modern hukuk sistemleri üzerinde etkisinin olduğu aşikardır. Cezai yaptırımları, ceza hukuku kurallarının etkin biçimde uygulanabilmesi için, geçerli oldukları toplumların ihtiyaçlarına göre belirlenir. Bu bakımdan cezai yaptırımlar zaman ve mekana göre değişikliklere uğrar. Roma devletinde, para cezaları sıklıkla uygulanmaktaydı. Hatta ilk dönemlerde, para cezaları koyun ya da öküz ile ödenmekteydi. İlerleyen zamanlarda ise, para cezalarına praetor tarafından tanınmış olan davalarda, ya da tribunal’ın gördüğü davalarda hükmedilmesi söz konusu olmuştur. Pontifex, tribunus plebis veya aedilis curulis gibi magistra’ların da para cezasına hükmetme yetkileri vardı. Para cezalarında farklı olarak, Roma’da özellikle de ilk dönemlerde, hapis cezası çok da yaygın değildi. Az sayıda olmakla birlikte, hapis cezasına çarptırılmış kişilerin büyük kısmı, insan haklarına dair hiç bir kural göz önünde bulundurulmadığından, son derece kötü şartlar altında, oldukça acınası hayatlar sürdürmekteydiler. Bu çalışma, cezai yaptırımların, uygulandıkları toplumların ihtiyaçlarına göre, nasıl zaman içinde geliştiğine ve Roma ceza hukuku kurallarının nasıl günümüz hukuk sistemlerine etki ettiğine ışık tutmaktadır.

This article examines the judicial fines and imprisonment penalty in ancientRome. Studying Roman punitive sanctions may be considered as less important sincehuman rights were not taken into consideration in this system and torture was legalin Roman law. But still it is clear that Roman criminal law had influence on modernlegal systems. In order to practice criminal rules efficiently, punitive sanctions arebrought due to the needs of the communities. Hence punitive sanctions change withtime and place. In ancient Rome, judicial fines were commonly used. In the earliestdays, judicial fines were to be paid by sheep or ox. Later, fixed judicial fines weredemanded by civil actions granted by a praetor or by actions tried by tribunal andunfixed fines were decided by magistrate like pontifex, tribunus plebis or aediliscurulis. Unlike judicial fines, imprisonment penalty, especially in the early days,was not very common. Most of the prisoners in Rome led miserable lives. Humanrights were not taken into consideration in Roman prisons. This article enlightenshow punitive sanctions have developed in time according to the needs of thecommunities and how Roman criminal law rules had influence on modern legalsystems.