Makul sürede yargılanma hakkı

Abstract

Adil yargılanma ilkesi sadece anayasa hukuku ve muhakeme hukukunun önemli bir ilkesi olarak değil aynı zamanda hukuk devleti ilkesinin bir getirisi olarak Avrupa ortak anayasal düzeninin temel bir değeri olarak kabul edilmiştir. Günümüz modern hukuk anlayışı içinde hukukun temel görevinin sadece adaletin yerine getirilmesi olmadığı aynı zamanda adaletin yerine getirilmesinin şeklinin de hukuk kuralları çerçevesinde olması zorunluluğu vardır. Yargılama süreci en az yargılama faaliyetinin sonucu kadar önem arz etmektedir. Şekle verilen önem sayesinde keyfiliğin önüne geçilmeye çalışılmaktadır. Bunu sağlamanın en temel yolu da Hukuk Devleti ilkesini geliştirmektir. Hukuk Devleti gereğinin yerine getirilmesinin güvencesi olan yargı erkinin temel görevi temel hak ve özgürlükleri korumaktır. Günümüzde insan haklarının güvence altına alınması ve korunması iç hukuku aşan ve uluslararası seviyede koruma gerektiren bir hal almıştır. Adil yargılanma hakkı kapsamında sayılan haklardan bazıları sözleşmenin 6. maddesinde açıkça ifade edilmiş, zımni unsurlar olarak kabul edilen bir takım hak ve ilkeler ise sözleşme organlarınca oluşturulan bir takım yorum ve içtihatlarla belirlenmiştir. Daha önce İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinin 10. maddesinde yer alan bu güvence AİHSnin 6. maddesinde geniş kapsamlı olarak düzenlenmiş olup kapsamı AİHMnin içtihatlarıyla sürekli genişletilmektedir. Çalışmamızda AİHS 6. madde bağlamında ceza muhakemesinde makul sürede yargılanma ele alınacaktır. Öncelikle hak kavramı ve adil yargılanma hakkı üzerinde durulacak olup adil yargılanma hakkına ilişkin güvencelere değinilerek makul sürede yargılanmanın ne anlama geldiği sürenin nerede başlayıp nerede bittiği açıklanmaya çalışılacaktır. Makul sürenin belirlenmesinde kullanılan krıterler izah edildikten sonra CMKda makul sürede yargılanma hakkına ilişkin getirilmiş düzenlemeler ayrıntılarıyla ifade edilecektir.