Patent hakkının tüketilmesi / Patent exhaustion

Abstract

Gelişim ve ilerleme aracı olan patentler, patent hakkı sahibine inhisari yetkiler vermektedir. Bu yetkiler uyarınca, patent konusu ürünün üretilmesi, satılması, dağıtılması, kullanılması, ithal edilmesi veya bu amaçlar için kişisel ihtiyaç dışında bir sebeple elde bulundurulması patent hakkı sahibi tarafından önlenebilmektedir. Patent sahibinin yetkilerinin sınırsız olması, patentin bir tekelleşme aracına dönüşmesine neden olabilecektir. Bu durumun önlenmesi için patent hakkının tüketilmesi ilkesi geliştirilmiştir. Patent hakkının tüketilmesi ilkesi ile bir yandan patent hakkı sahibinin yaratıcı çabalarının ödülünü alması sağlanırken; diğer yandan patentlerin serbest ticarete engel olmaları önlenmektedir. Patent hakkı sahibi, patentle korunan ürününü, kendi rızası ile piyasaya sunduktan sonra, aynı ürünün, tekrar ticarete konu edilmesine müdahale edememektedir. Tüketilmenin konusu, somut olarak piyasaya sunulan ürünlerdir. Patentin kendisi, tüketilmenin konusu olmamaktadır. Tüketilme ilkesi, seçilen coğrafi rejimlere göre farklı sonuçlar doğurmaktadır. Çalışmada, üç temel coğrafi tüketilme rejimi olan ülkesel, bölgesel ve uluslararası tüketilme coğrafi rejimleri ile sonuçları incelenmiştir. Ülkesel veya bölgesel tüketilme coğrafi rejiminde, hakkın tüketilmesi ilkesi, sadece o ülkede veya bölgede piyasaya sunulan ürünler için söz konusu olmaktadır. Ülkesel ve bölgesel tüketilme coğrafi rejimlerinde, patent sahibi, paralel ithalatlara engel olabilmektedir. Uluslararası tüketilme coğrafi rejiminde ise, ürünün dünyanın herhangi bir yerinde piyasaya sunulması ile birlikte, piyasaya sunulan bu ürünler bakımından patent hakkı tüketilmektedir. Uluslararası coğrafi tüketilme rejiminde patent hakkı sahibi, paralel ithalata engel olamamaktadır. Ülkeler, coğrafi tüketilme rejimi tercihlerini ekonomik ve politik kararlarla yapmaktadırlar. Patent hakkının tüketilmesi için kabul edilen ülkesel coğrafi tüketilme rejimi, Türkiye için en doğru tercih görülmektedir. Her ne kadar, bu rejimde, paralel ithalat engelleniyorsa da; patent sahiplerini koruma yoluyla patent sisteminin özendirilmesinin, gelişim ve inovasyon ortamlarının sağlanması bakımından uygun olacağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Patent, Patent Hakkı, Hakkın Tüketilmesi, Paralel İthalat Patent, which is a tool of development and improvement, supplies the owner with a monopoly right within the territory of a state where it had been issued. The monopoly supplies the owner with two fundamental rights. One is the right to put the patented product on the market for the first time. The other is to prohibit others from infridgement or the right to prohibit others from making use of the product without permission. The monopoly also endows the patent owner with the right to object to parallel trade. If these rights had no restrictions, it would become a barrier to fair trade and competitiveness. The tool to reconcile these two situations is patent exhaustion principle. By means of this principle patent owner's rights are protected at the first sale but he can not control over the sold product any more. It is the product, not the patent, which is the subject of exhaustion. The there types of application of the exhaustion all take place in the thesis. Through the territorial/regional application of exhaustion, patent rights are exhausted within the territory of a state where the product had been put on the market on the consent of the patent owner. In this case, patent owner can stop parallel import. In international exhaustion, after putting the product on market anywhere in the world, the patent owner's rights about this product exhaust and there will be no barrier to parallel import. The decision of type of the application of exhaustion is based on the economic and politic needs of the countries. Although parallel import is not possible, the territorial exhaustion seems the most approprate type for Turkey, because it supports patent owners and would be useful for improvement and innovation. Key Words: Patent, Patent Right, Exhaustion Principle, Parallel Import