Yerli Dizilerde Geçiş Ritüelleri: Kına Gecesi Örneği

Abstract

Toplumsal inanç ve değerleri yansıtan ritüeller bireylerin kendilerini toplumun parçası ola- rak hissetmeleri açısından önem taşımaktadır. Günümüze gelinceye değin toplumsal yapı içinde değişiklik gösterse de ölüm doğum evlilik gibi süreçlerde geçiş ritüelleri bireyler arasındaki iliş- kileri güçlendirerek insan yaşamına anlam katmaktadır. Geçiş ritüelleri bireylerin statüsünü değiş- tirirken kendini güvende hissetmesini sağlayan ve topluma ait davranış kalıplarını sergilemesiyle gerçekleşen süreçlerdir. Tüketim olgusunu geleneklere bağlı halk kültüründen alan günlük yaşam pratikleri modern toplumlarda popüler kültür unsurlarından beslenen bir yapıya evrilmektedir. Gündelik yaşam pratiklerinde modernleşme adı altında daha abartılı tüketim unsurlarına yöne- len toplumda ritüeller bu değişimden benzer biçimde etkilenmektedir. Geleneksel yapısını koru- makla birlikte modern toplumsal yapı özellikleri gösteren Türkiye’de ritüellerin uygulanmasının farklılığı bu araştırmanın temel sorunsalını oluşturmaktadır. Tüketim odaklı bir yaşam biçimini yeniden üreten kitle iletişim araçları değişimlerin kanıksanmasını sağlamaktadır. Bu bağlamda yerli diziler toplumsal değişimlerin izlerinin gözlenebileceği elverişli bir alan sunmaktadır. Bu amaç doğrultusunda 2003-2019 yılları arasında en çok izlenen dizilerdeki 34 kına gecesi sahnesi içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Araştırma bulguları modern unsurlarla birlikte geleneksel kına gecesi ritüellerinin korunduğunu ortaya koymaktadır. Ancak son yıllardaki dizilerin kına gecelerinde geleneksellikten uzaklaşmadan tüketim ekseninde daha abartılı bir sahneleme olduğu saptanmıştır.