Roma hukukunda bankacılık faaliyetleri kapsamında düzensiz vedia (Depositum ırregulare)

Abstract

İnsanlar Antik Çağlardan günümüze sahip olduklarını güvenle saklama ihtiyacı hissetmişlerdir. Roma'da bu ihtiyaç öncelikle tapınaklarda giderilmiş, sikke darbı sonrasında ise özel bankacılık faaliyeti yürüten bankerler para saklanması ve diğer bankacılık faaliyetleri konusunda aktif rol oynamışlardır. Roma'da bankerlerin yürüttükleri faaliyetler arasında en önemlileri mevduat alarak, faizli ödünç vermeleridir. Bankerler parasını kullanmayacak kimselerden alarak ve rizikoyu üstlenerek ihtiyacı olanlara kredi verir, böylece ekonominin canlı kalmasında oldukça önemli bir rol oynarlardı. Bankere saklama amacıyla bırakılan paranın aynen değil, aynı miktarda (mislen) iade alınacağı konusundaki anlaşmalar ise ilerleyen dönemlerde düzensiz vedia (depositum irregulare) olarak kabul edilmiştir. Çalışmamızın ilk bölümünde Roma tarihi dönemlerinde ekonomik koşullar genel hatlarıyla değerlendirilmiş, Roma bankacılık sisteminin temellerini teşkil eden Babil ve Antik Yunan bankacılık faaliyetleri ana hatlarıyla incelenmiştir. Roma'da bankacılık türleri ve özellikle bankerlerin faaliyetleri de ilk bölümün inceleme konuları arasındadır. Çalışmamızın ikinci bölümünde ise depositum irregulare'nin ortaya çıkışı, Roma Hukukunda tanınması ve uygulanması, bankacılık faaliyetleri kapsamında unsurları, özellikleri, tarafların hak ve borçları incelenmiş, depositum irregulare'nin benzer sözleşmelerle karşılaştırılmasına yer verilmiştir.

People have felt the need to store their belongings safely since ancient times. In the beginning, they fulfilled that need through temples in Rome. After the coinage, bankers started to play an active role in money storage and other banking activities. The most important activities carried out by bankers are taking deposits and giving loans. In the past, bankers would take money from people who would not use their money at that moment and provide credit to people in need by assuming the risk, thus bankers played an important role in keeping strength the economy. Agreements with the banker for safekeeping the deposits and receiving them with some amount of different money were considered as 'depositum irregulare' in the progressive period. In the first part of this study, the economic conditions in the Roman historical periods were evaluated in general terms. Then, Babylonian and Greek banking activities, which constitute the foundations of the Roman banking system, are analyzed in general terms. The types of banking in Rome and especially the activities of bankers are also among the topic of the first chapter. In the second part of this study, the emergence of depositum irregulare, its recognition and, application in Roman Law, the rights and obligations of the parties in depositum irregulare within the scope of banking activities and the comparison of depositum irregulare with similar contracts are examined.