Geleceğin Mimarisi: Kinetik Yapılar ve Mashrabiya Tabanlı Cephe Tasarımı

Abstract

Robotik malzeme bilimi bilgisayar ve yapı teknolojilerindeki gelişmeler mimariyi değiştirmeye başlamıştır. Mimarlığın geleceğini şekillendirmeye başlayan kinetik mimari ile birlikte değişen mekânsal ihtiyaçlara ve iklimsel koşullara yanıt verebilecek esnek tasarım çözümleri geliştirilmiştir. Geleneksel yapılarda hareket içinde bulunduğumuz mekân ile sınırlı iken kinetik yapılarda insan ve mekân arasında dinamik bir etkileşim vardır. Mekân kullanıcının hareketine veya ihtiyacına göre yeniden biçimlenebilmektedir. Kinetik yapılar mevcut bir yapıya çatı veya cephe elemanı olarak entegre edilebilir veya kendi başlarına bağımsız strüktürler olarak geçici işlevlerde kullanılabilir. Kapalı-kompakt bir formdan geniş açıklıklı bir biçime dönüşebildikleri için kompakt formlarında ihtiyaca göre farklı yerlere taşınabilir ve farklı işlevlerde tekrar kullanılabilirler. Hava koşullarına göre tepkisel olarak biçimlerini değiştirebilen cephe sistemleri acil durumlarda hızla kurulup kaldırılan barınaklar hareketli yaya köprüleri stadyum ve konser salonu gibi geniş açıklıklı yapılara entegre edilen açılır-kapanır çatı sistemleri uygulama alanları arasında yer almaktadır. Değişen iklimsel koşullara kullanıcı ihtiyacına veya işleve göre hızla biçimlerini değiştirebilmeleri yapının enerji yükünü ciddi oranda azaltmaları ve farklı yerlere kolaylıkla taşınabilmeleri sebebiyle konvansiyonel sistemlere göre pek çok avantaj sağlamaktadır. Bu nedenle son yıllarda kinetik yapıların uygulama alanları artmaya başlamıştır. Mimarlık ve mühendislik arakesitinde yer alan kinetik mimaride strüktür harekete göre biçimlendiğinden hareketin tasarlanması gerekmektedir. Kinetik yapılar farklı hareket türlerine sahip olduğu için bu makalede öncelikle bu tip yapıların hareket ve mafsal türleri açıklanmaktadır. Daha sonra kinetik sistemler morfolojik ve kinematik özelliklerine göre örnekler üzerinden incelenmekte mekânı ve yapıyı değişen koşullara ve ihtiyaçlara göre nasıl şekillendirdiği tartışılmaktadır. Son olarak geometrik tesselasyon yöntemine dayalı olarak geliştirilen Mashrabiya desenli kinetik cephe tasarımı sunulmaktadır. Düzlemsel mekanizmaya sahip altıgen modülün geometrik tasarım yöntemi ve hareket kabiliyetine bağlı olarak yüzey üzerinde oluşturduğu farklı geometrik konfigürasyonlar gösterilmektedir.